نکات کلیدی
کلاژن به عنوان یک پروتئین مهم نقشی کلیدی در تقویت و حفظ پوستی سالم، ماهیچه ها، تاندون ها و استخوان ها دارد.
این پروتئین به عنوان مکمل رژیم غذایی و یک ماده اولیه فعال در بسیاری از مکمل های مخصوص سلامت پوست و مفصل یافت می شود. علاوه بر این، کلاژن در بسیاری از خوراکی ها از جمله میوه، محصولات حیوانی و گیاهان برگ دار هم یافت می شود.
در این مقاله از سایت دکتر چک به دلیل این که چرا کلاژن یک پروتئین ساختاری با اهمیت است و همین طور مزایایی که برای پوست، استخوان ها و بافت های همبند دارد اشاره کرده ایم.
کلاژن چیست؟
کولاژن نوعی پروتئین است که در بدن به وفور پیدا می شود. در حقیقت دانشمندان بر این باور هستند که حدود 30 تا 40 درصد از تمام پروتئین های موجود در بدن را کولاژن تشکیل داده است.
بدن از کولاژن به عنوان یکی از چندین بلوک ساختاری برای ایجاد و بازسازی پوست، ماهیچه ها، رباط ها، تاندون ها و استخوان ها است.
از دیگر نقش های کولاژن می توان به نقش آن در بازسازی و حفظ دیگر قسمت های بدن از جمله چشم ها و رگ های خونی اشاره کرد.
کولاژن از ساختار بافت ها پشتیبانی می کند. تصور کنید که کولاژن نوعی چسب طبیعی و سخت است که باعث سفتی پوست شده و به پوست و بافت های همبند شکل می دهد و به آن ها این امکان را می دهد که خود را بازسازی و حفظ کنند.
انواع کولاژن
کلاژن دارای 28 نوع است که چهار نوع از آنها ( کولاژن های نوع 1، 2، 3 و 4 ) بیشترین نوع کلاژن موجود در بدن هستند.
بیشترین حجم از این پروتئین موجود در بدن و بیش از 90 درصد را نوع 1 تشکیل داده است.
استحکام و استقامت کلاژن نوع 1 به اندازه فولاد است.
این نوع کلاژن بیشتر در پوست، تاندون ها، استخوان، رباط ها، عاج (بافت درونی که دندان از آن ساخته شده است) و بافت های بینابینی یافت می شود.
کلاژن نوع 2 کمتر از کلاژن نوع 1 در بدن در غضروفی وجود دارد که انتهای استخوان ها را پوشانده و از آن ها محافظت می کند. این نوع کلاژن باعث شفاف شدن چشم ها می شود.
کلاژن نوع 3 در پوست، بافت ماهیچه و رگ های خونی یافت می شود. کلاژن نوع 4 نیز در سطوح ارگان ها، بافت ماهیچه و سلول های عصبی وجود دارد.
چرا کلاژن تا به این اندازه اهمیت دارد؟
با توجه به این که کلاژن یک پروتئین ساختاری مهم در بسیاری از بافت ها است، نقشی کلیدی در حفظ سلامتی جسمانی انسان دارد.
چنانچه میزان این پروتئین همیشه در بدن به اندازه کافی باشد، به سفت شدن و حفظ حالت ارتجاعی پوست کمک می کند، استخوان ها را مستحکم کرده و از بافت همبند پشتیبانی می کند. اگر بخواهیم به زبان ساده بگوییم، این پروتئین بسیاری از ارگان های بدن را در کنار یک دیگر قرار داده و به آن ها کمک می کند تا کار خود را به درستی انجام دهند.
اگر بخواهیم از جنبه زیبایی و آرایشی به این قضیه نگاه کنیم، باید بگوییم که کلاژن نقشی مهم در حفظ ظاهر پوست دارد.
همزمان که سن انسان بیشتر می شود توانایی بدن در ساخت این پروتئین کمتر می شود. دانشمندان بر این باور هستند که از سن بیست سالگی به بعد، بدن هر سال میزان کلاژن تولیدی خود را حدود یک درصد کاهش می دهد که منجر به شل شدن و افتادگی پوست می شود.
با وجود این که مصرف خوراکی های غنی از این پروتئین تاثیری در بازگشت علائم و نشانه های ناشی از بالا رفتن سن ندارد، اما از این طریق می توان مطمئن شد که بدن به منابع کافی برای تولید این ماده در اختیار دارد و به طور موثر می تواند از آن استفاده کند.
12 منبع غنی از کلاژن

منابع رژیمی غنی از این کلاژن به دو دسته تقسیم می شوند: غذا هایی که حاوی کلاژن هستند و خوراکی هایی که این پروتئین را در درون بدن تجزیه می کنند.
معمولا کلاژن بیشتر در گوشت گوسفند و دیگر محصولات حیوانی یافت می شود. این خوراکی ها غنی از انواع پروتئین ها از جمله خود کلاژن و همین طور آمینواسیدهایی هستند که بدن از آن ها برای تجزیه پروتئین موجود در خود استفاده می کند.
خوراکی های دیگر غنی از ویتامین و مواد معدنی ضروری ماننند ویتامین C هستند که این ویتامین نقشی اساسی در فرایند تجزیه کلاژن دارد.
1. مرغ
مرغ یکی از خوراکی های غنی از کلاژن است و در اصل در تولید بعضی از مکمل های غنی از این پروتئین از بافت همبند موجود در غضروف های مرغ استفاده می شود.
با وجود این که در اکثر گوشت مرغ ها مقداری کلاژن یافت می شود، اما میزان آن در قسمت هایی که بافت همبند زیادی در آن ها وجود دارد بیشتر است.
پوست مرغ نیز سرشار از کلاژن است و اگر می خواهید میزان این پروتئین را در رژیمی خود را افزایش دهید نباید از آن غافل شوید.
2. آبگوشت استخوان
آبگوشت استخوان از جوشاندن بافت و استخوان های همبند حیوان به دست می آید که غنی از مواد مغذی بوده و رایحه ای قوی دارد.
با وجود این که در مطالعات انجام شده دانشمندان گفته اند که میزان کلاژن موجود در آبگوشت استخوان به اندازه ای که طرفداران این خوراکی ادعا می کنند نیست، اما میزان آمینو اسید موجود در آن زیاد است و از همین رو نقشی مهم و تاثیر گذار در فرایند تولید این پروتئین دارد.
با پخت استخوان و بافت های همبند که غنی از کلاژن هستند، مثل مغز استخوان، قوزک پا یا پا می توانید یک آبگوشت مرغ مقوی برای خود در خانه درست کنید.
3. تخم مرغ
تخم مرغ، علی الخصوص قسمت سفیده آن غنی از پرولین است. پرولین نوعی آمینو اسید بوده که بدن برای ساخت کلاژن در درون خود به آن نیاز دارد.
علاوه بر این، تخم مرغ حاوی دیگر آمینو اسیدها نیز است که وجود آن ها در فرایند تولید این پروتئین ضروری می باشد مثل گلیسین، لیسین و آمینو اسیدهای دیگر.
تخم مرغ علاوه بر تاثیری که بر روی فرایند ساخت کلاژن دارد، غنی از انواع مواد مغذی دیگر هم است که به واسطه آن ها از قلب، استخوان ها و بافت های ماهیچه پشتیبانی می کند.
4. ماهی
درست مانند دیگر پروتئین های حیوانی، ماهی نیز یک منبع غنی از کلاژن است. مطالعات انجام شده در این زمینه نشان می دهد که میزان کلاژن موجود در ماهی حدود 0.2 درصد تا 1.4 درصد می باشد.
حتی میزان پروتئین موجود در ماهی مرکب بسیار بیشتر است و پوسته این ماهی حاوی 2.6 درصد کلاژن است.
با وجود این که می گوییم گوشت ماهی منبعی سرشار از کلاژن است اما باید بگوییم که پوست این ماهی نیز با اختلاف بسیار زیاد یکی از قسمت هایی در بیشتر ماهی ها است که مقدار قابل توجهی از این پروتئین را در خود جای داده است.
در اصل در مطالعه ای مشخص شد که کلاژن به طور تقریبی 70 درصد از وزن بسیاری از انواع پوست ماهی را به خود اختصاص داده است.
ماهی ها حاوی مواد مغذی مهم و ضروری دیگری هم هستند که از جمله آن ها می توان به اسیدهای چرب امگا سه اشاره کرد.
برای این که میزان جذب کلاژن را افزایش دهید، باید دیگر منابع غنی از پروتئین حیوانی را با ماهی، ماهی مرکب یا دیگر خوراکی های دریایی جایگزین کنید؛ سعی کنید یک یا دو بار در هفته ماهی میل کنید.
برای این که مقدار جذب این پروتئین و اسیدهای چرب امگا سه را به حداکثر برسانید، از خوردن پوست ماهی غافل نشوید.
5. لوبیا
لوبیا غنی از پروتئین است؛ از جمله چندین آمینو اسید ضروری که در فرایند تولید کلاژن حضور دارند.
از جمله رایج ترین آمینو اسیدهایی که در لوبیا یافت می شوند می توان به لیزین، لوسین و والین اشاره کرد. از بین این سه آمینو اسید، لیزین نقشی کلیدی و مهم در فرایند تولید کلاژن درون بدن دارد.
لوبیاها علاوه بر این که به فرایند تولید کلاژن کمک می کنند، چندین مزیت دیگر هم برای سلامتی دارند. لوبیا غنی از پروتئین و آنتی اکسیدان ها بوده و شاخص گلیسیمیک مناسب است که می تواند گزینه ای مناسب برای جایگزین کردن با برنج سفید، نان و دیگر کربوهیدارات ها باشد.
6. گیاهان با برگ سبز
گیاهان با برگ سبز مانند اسفناج، کلم پیچ، برگ چغدر، برگ کولارد و کاهو بعضی از سالم ترین سبزیجات غنی از کلاژن هستند.
میزان کالری موجود در آن ها کم بوده و در عین حال غنی از انواع ویتامین ها و مواد معدنی هستند و به عنوان یک منبع مناسب از فیبر رژیمی شناخته می شوند.
با وجود این که کلاژن در اکثر گیاهان با برگ سبز وجود ندارد، اما بیشتر آن ها حاوی کلروفیل هستند؛ کلروفیل نوعی رنگدانه موجود در گیاهان سبز است.
در مطالعات انجام شده در این زمینه دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که احتمالا کلروفیل باعث تقویت تولید پروکلاژن شده و بافت و ظاهر پوست را بهبود می بخشند.
7. آواکادو
درست مانند گیاهان با برگ سبز، آواکادوها نیز میوه های سالمی هستند که باید جایگاهی خاص در رژیم غذایی داشته باشند. آواکادو که به عنوان یک منبع غنی از چربی های سالم شناخته می شود، غنی از انواع ویتامین ها و مواد مغذی مفید مانند پتاسیم و فیبر است.
با وجود این که آواکادو خود فاقد کلاژن است اما مواد مغذی مهم بسیاری را در خود جای داده است که همگی در فرایند تولید این پروتئین نقش دارند.
یکی از این مواد مغذی ویتامین C است. یک آواکادو با اندازه متوسط حاوی حدود 10 میلی گرم ویتامین C است؛ این میزان برابر با تقریبا یک پنجم از میزان پیشنهادی برای بزرگسالان است که باید روزانه مصرف شود.
وجود ویتامین C برای تولید کلاژن مهم است. در این فرایند، کلاژن در داخل پوست تولید می شود.
از دیگر مزایای آواکادو می توان به وجود انواع زیادی از دیگر مواد مغذی در آن ها اشاره کرد؛ مثل آهن، منیزیم و نیاسین.
در تهیه سالاد، همراه با نان تست و یا به صورت خام می توان از آواکادو استفاده کرد.
8. توت
توت هم مانند آواکادو تقریبا میزان کمی از کلاژن را در درون خود جای داده است اما غنی از ویتامین c است و همان طور که در قسمت های قبل هم گفته شد، وجود این پروتئین برای تولید کلاژن ضروری است.
توت فرنگی یک منبع سالم و سرشار از ویتامین c است و در هر 100 گرم توت فرنگی حدود 58.8 میلی گرم ویتامین C وجود دارد. از دیگر گونه های توت که سرشار از این ویتامین هستند می توان به بلوبری و تمشک اشاره کرد؛ هر 100 گرم بلوبری حاوی 9.7 میلی گرم و هر 100 گرم تمشک هم حدود 26.2 میلی گرم ویتامین C است.
توت ها علاوه بر این که غنی از ویتامین C هستند، سرشار از فلانوویدها، استیلبن ها، تانین و دیگر آنتی اکسیدان ها هم هستند که به ارتقا وضعیت سلامت عمومی بدن و کاهش علائم و نشانه های ناشی از بالا رفتن سن کمک می کنند.
9. مرکبات
مرکبات مانند پرتقال، لیمو ترش، لیمو شیرین و گریپ فروت از منابع غنی از ویتامین C هستند که بدن برای تولید کلاژن و بازسازی پوست به آن ها نیاز دارد.
میزان ویتامین C موجود در پرتقال بسیار زیاد است و هر یک پرتقال حاوی 71 میلی گرم ویتامین C است. لیمو شیرین، لیمو ترش و گریپ فروت هم انواع از ویتامین ها را در خود جای داده اند که حضور آن ها باعث تقویت فرایند تولید کلاژن می شود.
10. فلفل دلمه ای قرمز
فلفل دلمه ای های قرمز مانند بسیاری از میوه ها و سبزیجات حاوی مقدار قابل توجهی کلاژن نیستند اما یک سری از مواد مغذی را در درون خود جای داده اند که به افزایش تولید این پروتئین کمک می کنند.
یکی از این مواد مغذی لیکوپن است که در محافظت از پوست در برابر اشعه UV نقش دارد. چنانچه فرد با اشعه UV در تماس باشد به کلاژن آسیب می رسد و به همین دلیل است که مصرف یک رژیم غذایی غنی از خوراکی هایی که میزان لیکوپن موجود در آن ها زیاد است، از بدن محافظت کرده و مانع از آسیب دیدن کلاژن و فرسودگی پوست می شود.
11. گوجه فرنگی
گوجه فرنگی یکی دیگر از منابع غنی از لیکوپن است (به مزایای لیکوپن در قسمت قبل اشاره شد).
با توجه به این که گوجه فرنگی هم یکی دیگر از منابع غنی از ویتامین C است، به تولید کلاژن در پوست کمک می کند.
12. مکمل های حاوی کالوژن
در حالی که بهتر است که کلاژن مورد نیاز خود را از طریق رژیم غذایی به دست آورید، یک راه ساده تر هم وجود دارد و آن مصرف مکمل های حاوی این پروتئین است.
اکثر مکمل های حاوی این پروتئین به صورت پودر به بازار عرضه می شوند. معمولا در این مکمل ها از کلاژن گاوی یا دریایی استفاده می شود تا ماهیچه ها پس از انجام تمرین خود را ریکاوری کرده و از بافت همبند در بدن حمایت کنند.
چنانچه این مکمل ها را به اسموتی ها، چای یا قهوه صبحگاهی خود اضافه کنید، بدن راحت تر می تواند کولاژن مورد نیاز خود برای داشتن پوستی بهتر و عملکرد فیزیکی مناسب را تامین کند.
چگونه مانع از آسیب دیدگی به کلاژن شویم؟
داشتن یک رژیم غذایی که میزان کولاژن دریافتی موجود در آن زیاد باشد یک راه عالی برای افزایش تولید کولاژن در بدن و داشتن استخوان، ماهیچه، پوست و بافت های همبند سالم است.
البته مصرف یک سری از خوراکی ها و چندین عامل مربوط به سبک زندگی هم می تواند بر روی توانایی بدن در تولید کولاژن، علی الخصوص بر سلامت پوست و وضعیت عمومی بدن، تاثیر بگذارد.
توصیه می شود که از مصرف این خوراکی ها خودداری کرده و این عادت ها را ترک کنید چرا که به کولاژن موجود در بدن آسیب وارد می کنند:
- مصرف قندهای ساده و کربوهیدرات های فراوری شده. پیروی از یک رژیم غذایی که میزان قندهای ساده موجود در آن زیاد باشد به شکل گیری نوعی فرایند به نام گلیکاسیون کمک می کند. در فرایند گلیکاسیون به فیبرهای کولاژن آسیب وارد شده و پوست دچار فرسایش می شود و در نتیجه دیگر به خوبی نمی تواند خود را بازسازی کند. توصیه می کنیم که میزان مصرف خوراکی های سرشار از قندهای سالده مثل نوشیدنی های حاوی قند، دسرها، شکلات و اسنک های فراوری شده را محدود کنید و در عوض بر روی مصرف خوراکی های غنی از کربوهیدرات های پیچیده، پروتئین ها و میوه و سبزیجات تمرکز کنید.
- سیگار کشیدن. مدت زمان زیادی است که گفته می شود استعمال سیگار به پوست آسیب می زند. در اصل میزان کولاژن موجود در بدن افرادی سیگاری کمتر از افراد غیر سیگاری است. سیگار کشیدن باعث تحلیل رفتگی فیبرهای ارتجاعی موجود در پوست می شود.
- زمان زیادی را زیر نور خورشید سپری می کنید. درست است که دریافت مقدار کمی از نور خورشید برای تولید ویتامین D در بدن ضروری است اما اگر مدت زمان زیادی را زیر نور خورشید باشید، در معرض مقدار زیادی اشعه UV قرار گرفته و توانایی بدن در تولید کولاژن تحت تاثیر قرار می گیرد. باید زمان کمتری را زیر نور خورشید باشد. از ضد آفتاب هایی با SPF 30+ استفاده کرده، کلاه گذاشته و عینک آفتابی بزنید.
کلام آخر درباره دریافت کلاژن از مواد غذایی
کولاژن و مواد مغذی که به افزایش تولید کولاژن کمک می کنند در بسیاری از خوراکی ها یافت می شوند، از منابع حیوانی مانند مرغ، آبگوشت و ماهی گرفته تا لوبیا، مرکبات و سبزیجات با برگ های تیره.
با وجود این که مصرف این خوراکی ها که میزان کولاژن موجود در آن ها زیاد است به بازگشت علائم و نشانه های ناشی از افزایش سن کمک نمی کند، اما بدن از این طریق می توان کولاژن مورد نیاز خود را برای حفظ پوست، استخوان ها و بافت همبند تولید کند.





