وقتی صحبت از اختلال نقص توجه و بیشفعالی یا ADHD میشود، تصویر کودکی پرتحرک و بیقرار در ذهن شکل میگیرد. اما ADHD تنها مختص دوران کودکی نیست و گاه تا بزرگسالی ادامه پیدا میکند. بیشفعالی در بزرگسالان همیشه به شکل دویدن، جنبوجوش زیاد یا ناتوانی در یکجا نشستن دیده نمیشود. درواقع از مهمترین نشانههای بیشفعالی در بزرگسالی میتوان به حواسپرتی، اهمالکاری، فراموشکاری، مدیریت ضعیف زمان، بیقراری ذهنی و دشواری در شروع یا تمام کردن اشاره کرد.
به همین دلیل بعضی بزرگسالان سالها با این مشکلات زندگی میکنند، بدون اینکه بدانند ممکن است علت مشترکی پشت آنها وجود داشته باشد. تشخیص ADHD تنها بر اساس چند علامت امکانپذیر نیست و تنها روان درمانگر یا روانپزشک با معاینه تخصصی میتواند این عارضه را تشخیص دهد.
ADHD در بزرگسالان چیست؟
ADHD اختلال عصبیرشدی است که بر توجه، کنترل تکانهها و تنظیم فعالیت و رفتار تاثیر میگذارد. این اختلال از دوران رشد آغاز میشود، اما علائم آن تا در بزرگسالی نیز ادامه پیدا میکند و میتواند و روی کار، تحصیل، روابط و زندگی روزمره تاثیر بگذارد.
ADHD در بزرگسالان معمولا فقط با بیشفعالی شناخته نمیشود. بسیاری از مبتلایان به بیشفعالی از بیتوجهی و اختلال در عملکرد اجرایی رنج میبرند، البته تکانشگری و بیقراری هم از دیگر علائمی است که افراد مبتلا میتوانند تجربه کنند.
آیا بیشفعالی فقط مخصوص کودکان است؟
جواب منفی است، البته بیشفعالی با افزایش سن نمودهای متفاوتتری پیدا میکند و علائم متفاوتی به خود میگیرد. کودکی که نمیتواند سر جای خود بنشیند، در بزرگسالی بیشتر احساس بیقراری میکند، دائما به دنبال فعالیت است یا نمیتواند ذهن خود را آرام کند.
در واقع، بیشفعالی در بزرگسالان گاهی بیشتر از آنکه جسمی باشد، به شکل بیقراری درونی و نیاز دائمی به انجام دادن کاری تجربه میشود. بعضی افراد نیز بیشتر با مشکلات توجه و سازماندهی روبهرو هستند و نشانه واضحی از بیشفعالی ندارند.
چرا ADHD در بزرگسالان دیر تشخیص داده میشود؟
تصور اشتباه درباره ADHD اصلیترین دلیل عدم تشخیص یا تشخیص دیرهنگام بیشفعالی بزرگسالی است. بسیاری فکر میکنند فرد مبتلا حتما باید از کودکی بسیار پرتحرک باشد، در حالی که علائم میتوانند ظریفتر باشند.
همچنین بخشی از مبتلایان در دوران کودکی به دلیل ساختار منظم مدرسه، حمایت خانواده یا تواناییهای فردی توانستهاند مشکلات خود را جبران کنند. البته با افزایش مسئولیتها در دانشگاه، محیط کار، زندگی مستقل یا روابط عاطفی، مشکلات مربوط به نقص توجه میتواند نمود بیشتری پیدا کند.
همچنین گاه بعضی از علائم بیشفعالی در بزرگسالان با اضطراب، افسردگی، مشکلات خواب یا استرس اشتباه گرفته میشوند و تشخیص صحیح سالها به تاخیر میافتد.
علائم ADHD در بزرگسالان چیست؟
علائم ADHD در بزرگسالان بسیار متفاوت و متغیر است، اما بهطور معمول مبتلایان سه دسته از علائم توجه، تکانشگری و بیشفعالی یا بیقراری را تجربه میکنند. دار ادامه مهمترین علائم بیشفعالی در بزرگسالان را بررسی کردهایم:
نشانههای عدم تمرکز و حواسپرتی
بیشفعالی در بزرگسالان اصلیترین علت عدم تمرکز محسوب میشود. از این دسته علائم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حواسپرتی
- به عقب انداختن کارهای نیازمند تمرکز
- عدم توانایی در به پایان رساندن کارهای یکنواخت و طولانی
- عدم توانایی در انجام کارهای نیازمند تمرکز (مطالعه کتاب، گوش دادن به پادکست و..)
- فراموشی قرارها
- گم کردن مکرر وسایل
- جا انداختن جزئیات
- بیتوجهی به پیامها

اهمالکاری و مشکل در مدیریت زمان
اهمالکاری یکی از مشکلات رایج در بزرگسالان مبتلا به ADHD است. افراد مبتلا به بیشفعالی در بزرگسالان در این زمینه، نشانههای زیر را تجربه میکنند:
- بهتعویق انداختن وظایف یا انجام آن در لحظه آخر
- برآورد نادرست زمان
- تاخیر مکرر در رسیدن به قرار
- چند وظیفگی و عدم اتمام آنها
- دشواری در اولویتبندی
بیقراری ذهنی و افکار زیاد
بیشفعالی در بزرگسالان گاهی به شکل بیقراری ذهنی دیده میشود. در این شرایط مبتلایان احساس میکنند ذهنشان همیشه در حال فعالیت است و افکار مختلف بدون نظم مشخص از ذهنشان عبور میکنند. از سایر علائم این دسته میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- قطع ناخواسته صحبت دیگران
- سختی در انتظار برای افراد
- نیاز دائمی به مشغول بودن
- بیحوصلگی در موقعیتهای یکنواخت
- تصمیمگیریهای ناگهانی
تفاوت ADHD با اضطراب و افسردگی چیست؟
ADHD، اضطراب و افسردگی میتوانند علائم مشترکی داشته باشند و همین موضوع گاهی تشخیص را دشوار میکند. برای مثال، هر سه میتوانند باعث کاهش تمرکز، فراموشکاری یا اختلال در عملکرد روزمره شوند.
در اضطراب، مشکل تمرکز معمولا در ارتباط با نگرانی و اشتغال ذهنی با موضوعات استرسزا تشدید میشود. در افسردگی، کاهش تمرکز معمولا همراه با علائمی مانند خلق پایین، کاهش علاقه و لذت، خستگی و احساس ناامیدی دیده میشود.
در ADHD، الگوی علائم از دوران رشد وجود داشته است و در موقعیتهای مختلف زندگی خود را نشان میدهد؛ البته امکان دارد شدت آن در دورههای مختلف تغییر کند.
آیا عدم تمرکز همیشه نشانه ADHD است؟
خیر. عدم تمرکز یکی از علائم احتمالی بیشفعالی در بزرگسالان است، اما دلایل بسیار دیگری نیز دارد. کمبود خواب، استرس شدید، اضطراب، افسردگی، مصرف بعضی داروها و مشکلات جسمی میتوانند روی تمرکز تاثیر بگذارند.
به همین دلیل، اگر مدتی است نمیتوانید تمرکز کنید، صرفا بر اساس این علامت نباید نتیجه بگیرید که ADHD دارید.
ADHD بزرگسالان چگونه درمان میشود؟
ADHD قابل مدیریت است و برنامه درمانی بر اساس علائم، شرایط زندگی و نیازهای فرد تعیین میشود. براساس تشخیص امکان دارد روانپزشک دارودرمانی، رواندرمانی، آموزش مهارتهای اجرایی یا ترکیبی از این رویکردها را برای مدیریت و درمان بیشفعالی در بزرگسالان تجویز کند.
هدف درمان این است که مبتلایان بتوانند توجه، زمان، تکانهها و فعالیتهای روزمره خود را بهتر مدیریت کند.
درمان دارویی ADHD
داروهای ADHD میتوانند به کاهش علائمی مانند بیتوجهی، تکانشگری و بیشفعالی کمک کنند. روانپزشک نوع دارو و مقدار آن را تعیین میکند، زیرا انتخاب دارو به شرایط جسمی و روانی فرد و سایر داروهای مصرفی او بستگی دارد.
دارو نیز برای همه افراد به یک شکل تجویز نمیشود و نباید بدون نظر پزشک شروع، قطع یا مقدار آن تغییر داده شود.
نقش رواندرمانی در کنترل ADHD
رواندرمانی یکی دیگر از رویکردهای درمان ADHD است که بهصورت مکمل با دارو یا در بعضی شرایط بهعنوان بخش اصلی برنامه درمانی استفاده شود. درمان شناختی رفتاری یکی از روشهایی است که به بزرگسالان مبتلا به ADHD در مدیریت افکار و رفتارهای مشکلساز کمک میکند.
در این شرایط درمانگر تقویت مهارتهایی مانند برنامهریزی، مدیریت زمان، اولویتبندی، کنترل اهمالکاری، تنظیم هیجانات و ایجاد عادتهای منظم را در اولویت قرار میدهد. همچنین اگر به دلیل سالها تجربه شکست یا سرزنش، اعتمادبهنفس پایینی پیدا کرده باشید، رواندرمانی میتواند به این بخش نیز کمک کند.
در نهایت، بیشفعالی در بزرگسالان همیشه به معنای پرتحرکی آشکار نیست. حواسپرتی، ناتوانی در مدیریت زمان، اهمالکاری، فراموشکاری و بیقراری ذهنی نیز میتوانند بخشی از تصویر ADHD باشند. اگر این مشکلات از دوران رشد وجود داشتهاند و در کار، تحصیل، روابط یا زندگی روزمره اختلال ایجاد میکنند، میتوانید با استفاده از سامانه دکتردکتر نسبت به رزرو نوبت روانشناس یا روانپزشک اقدام کنید و اولین قدم را برای تشخیص و درمان مناسب بردارید.





