منظور از تکرر ادرار چیست؟

اکثر مردم معمولا سه تا چهار بار در روز مثانه خود را تخلیه می کنند اما چنانچه فرد بیش از 8 بار در روز یا یک بار در وسط خواب مجبور به دفع ادرار شود، گفته می شود که وی به تکرر ادرار دچار شده است.

با وجود این که مثانه ظرفیت نگهداری 600 میلی لیتر ادرار (حدود 2.5 پیمانه) را دارد، زمانی که این مقدار به 150 میلی لیتر (بیش از نصف پیمانه) می رسد، سیگنال های دفع ادرار ارسال می شوند.

به دو روش می توان تکرر ادرار را تشخیص داد:

  • یا با افزایش مجموع دفع ادرار
  • اختلال در ظرفیت مثانه و خالی کردن ادرار.

علت تکرر ادرار

علت دستشویی رفتن زیاد

از جمله شایع ترین دلایل تکرر ادرار می توان به این موارد اشاره کرد:

عفونت های مجرای ادراری یا عفونت مثانه

زمانی که در نتیجه ابتلا به عفونت، محصولات جانبی ناشی از این عارضه {خون، سلول های سفید خونی و باکتری} ایجاد شوند، پوشش مجرای پیشاب {لوله ای که ادرار را از بدن خارج می کند} و مثانه ملتهب می شود. از این رو، فرد به طور مرتب می خواهد مثانه اش را تخلیه کند. علاوه بر این، میزان ادرار تخلیه شده در هر بار در مقایسه با مواقع عادی کمتر است.

دیابت ملیتوس و دیابت بی مزه

از جمله علائم دیابت نوع 1 و نوع 2 که خیلی زود ظاهر می شود، می توان به تکرر ادرار اشاره کرد زیرا بدن تلاش می کند تا خود را از شر گلوکوز استفاده نشده (قند خون) از طریق ادرار نجات دهد. علاوه بر این، در نتیجه ابتلا به دیابت، نورون هایی که کنترل مثانه را در دست دارند، آسیب دیده و باعث تکرر ادرار و سخت کنترل کردن مثانه می شوند.

مصرف داروهای ادرار آور

داروهایی که برای درمان فشار خون بالا یا تجمع مواد مایع در بدن مصرف می شوند، بر روی کلیه اثر گذاشته و آب اضافی را از بدن خارج می کنند؛ از این رو فرد به تکرر ادرار دچار می شود.

مشکلات پروستات

زمانی که سایز پروستات بزرگ شود (هایپرپلازی خوش خیم پروستات یا BPH)، به مجرای پیشاب فشار وارد کرده و جریان ادرار را مسدود می کند و از این رو باعث ملتهب شدن دیواره مثانه می شود. در نتیجه، حتی زمانی که میزان ادرار موجود در مثانه بسیار اندک باشد نیز فرد مجبور به دفع ادرار می شود.

بارداری

تغییرات هورمونی و رشد رحم به مثانه فشار وارد کرده و باعث تکرر ادرار می شود؛ این موضوع در هفته های اول بارداری بیشتر دیده می شود. از دیگر مشکلاتی که به مجرای پیشاب آسیب وارد می کنند می توان به صدمات ناشی از زایمان طبیعی اشاره کرد.

بی اختیاری استرس

این مسئله بیشتر در خانم ها دیده می شود. از مشخصه های این نوع استرس می توان به خارج شدن ادرار در هنگام انجام فعالیت های جسمانی مانند دویدن، سرفه کردن، عطسه و حتی خندیدن اشاره کرد.

سندرم مثانه دردناک

از علائم این بیماری می توان به احساس درد در قسمت مثانه و ناحیه لگن اشاره کرد که منجر به تکرر ادرار می شود.

سکته یا دیگر بیماری های عصب شناختی

چنانچه نورون های پشتیبان مثانه آسیب ببینند، عملکرد مثانه دچار مشکل می شود و خود را در قالب تکرر ادرار و نیاز فوری به خالی کردن مثانه نشان می دهد.

سرطان مثانه

زمانی که تومورها فضای مثانه را اشغال کرده یا باعث خونریزی در مثانه شوند، فرد تکرر ادرار را تجربه می کند.

مالتیپل اسکلروسیز (MS)

حداقل 80 درصد از بیماران مبتلا به MS با مشکلات ناشی از اختلال در عملکرد مثانه، مانند تکرر ادرار، مواجه می شوند. در نتیجه حملات عصبی، در ارسال سیگنال های عصبی که کنترل مثانه و اسفنکترهای ادراری را بر عهده دارند، اختلال ایجاد شده یا به کلی ارسال نمی شوند.

سندرم مثانه بیش فعال (OAB)

گاهی اوقات خود تکرر ادرار مشکل اصلی است. انقباض های غیر ارادی مثانه منجر به تکرر و گاهی اوقات تعجیل در تخلیه ادرار می شود؛ حتی اگر تمام ظرفیت مثانه نیز تکمیل نشده باشد.

نوشیدن مایعات فراوان

مصرف بیش از حد مایعات و بیشتر از نیاز بدن منجر به تکرر ادرار می شود.

شیرین کننده های غیر طبیعی، مشروبات الکلی، کافئین و دیگر مواد غذایی

مشروبات الکلی و کافئین نقش داروهای ادرار آور را بازی کرده و بیشتر باعث تکرر ادرار می شوند. علاوه بر این، گفته می شود که مصرف نوشیدنی های کربوهیدرات دار، شیرین کننده های مصنوعی {مانند اسپلندا یا اکوآل} و مرکبات باعث تحریک مثانه شده و ادرار را افزایش می دهند.

دلایل دیگر

از جمله دلایل دیگر می توان به اضطراب، وجود سنگ های مثانه یا سنگه کلیه، باریک شدن مجرای پیشاب، قرار گرفتن ناحیه لگن در معرض امواج ناشی از رادیو درمانی {به عنوان بخشی از شیوه درمان سرطان}، دیورتیکولیت و عفونت های جنسی {STIs} اشاره کرد.

علائم تکرر ادرار

با وجود این که عوامل بسیاری در تکرر ادرار نقش دارند اما علائم و نشانه ها عموما مشابه با هم هستند:

تکرار: فرد بیش از هشت بار در روز یا یک بار شب ها در هنگام خواب مجبور است مثانه خود را خالی کند.

تردید: مثانه در هر بار تخلیه ادرار به کلی خالی نمی شود زیرا ماهیچه های قرار گرفته در مثانه یا مجرای پیشاب منقبض شده و به طور ناگهانی جلوی جریان را می گیرند یا این که فرد به سختی می تواند شروع به دفع ادرار کند.

ضرورت: یک فشار ناراحت کننده در ناحیه مثانه احساس می کنید که باعث می شود حس کنید که همین الان باید مثانه را تخلیه کنید.

بی اختیاری ادراری: فرد نمی تواند جریان ادرار را کنترل کند و در نتیجه ادرار تراوش می کند.

ادرار همراه با سوزش: فرد بلافاصله بعد از یا هنگام دفع ادرار با احساس درد و سوزش ناراحت کننده ای مواجه می شود که یکی از علامت های ناشی از عفونت مجرای ادراری می باشد.

وجود خون در ادرار: از جمله دیگر علائم تکرر ادرار می توان به وجود لخته یا مقادیر اندک خون در ادرار اشاره کرد که اغلب باعث تیره رنگ تر شدن ادرار می شود. حتی گاهی اوقات، ادرار کاملا خونی می شود.

نوکتوریا: حالتی که فرد شب ها برای تخلیه ادرار مجبور است از خواب بیدار شود که اغلب با بی اختیاری شبانه ادرار {در کودکان که در قالب خیس کردن تخت خود را نشان می دهد} همراه است.

پولاکیوریا: فرد در طول روز مجبور است بارها مثانه اش را تخلیه کند {که معمولا در هر بار هم میزان کمی ادرار خارج می شود}.

دیریبل: بعد از این که دفع ادرار تمام می شود، باز هم ادرار خارج می شود.

فشار دادن: برای تخلیه ادرار، مجبور هستید زور بزنید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

چنانچه این مشکل با بی اختیاری یا شب ادراری (نوکتوریا) همراه است یا اگر در سبک زندگی روزانه تان تداخل ایجاد کرده است، باید با پزشک مشورت کنید.

اگر هر کدام از موارد زیر را همراه با تکرر ادرار تجربه کردید، باید فورا و بدون اتلاف وقت به مراکز درمانی مراجعه کنید:

  • تب
  • درد شکمی
  • درد در قسمت کمر یا پهلوها
  • تیره یا قرمز رنگ شدن ادرار
  • استفراغ
  • لرز
  • افزایش میل به غذا یا تشنگی مفرط
  • خستگی مفرط
  • ترشحات از آلت تناسلی یا انزال همراه با درد.

آزمایش های موجود در زمینه تشخیص و شناسایی تکرر ادرار

شناسایی تکرر ادرار

زمانی که برای درمان این عارضه به پزشک مراجعه می کنید، وی درباره سوابق پزشکی و داروهایی که در حال حاضر مصرف می کنید، سئوال پرسیده و شما را معاینه می کند.

احتمالا پزشک سئوال های زیر را مطرح می کند:

  • چند بار در روز و شب باید مثانه تان را خالی کنید؟
  • آیا رنگ ادرار تغییر کرده است؟ رنگ ادرار روشن است یا تیره؟
  • وقتی که ادرار می کنید، احساس درد و ناراحتی یا سوزش دارید؟
  • به تازگی تغییری در رژیم غذایی خود ایجاد کرده اید؟
  • علائم دیگری هم دارید؟ (مانند تشگی بیش از حد، کم شدن وزن، تب یا کمر درد)؟

با توجه به تاریخچه پزشکی و معاینه انجام شده، پزشک ممکن است انجام هر کدام از آزمایش های زیر را توصیه کند:

کشت ادرار و آنالیز ادرار: با کمک این آزمایش ها می توان اندازه هر کدام از ترکیبات ادرار را مشخص کرد. در نتیجه کاشت ادرار، می توان باکتری عامل بروز عفونت مجرای ادراری {UTI} را شناسایی کرد.

آلتراسونوگرافی: با کمک این شیوه تصویر برداری غیر تهاجمی، با مشاهده تصاویر کلیه ها و مثانه می توان وجود هر نوع اختلال یا تومور در این نواحی را مشاهده کرد.

سایتومتری: این آزمایش فشار درون مثانه را اندازه گیری کرده و بررسی می کند که مشکلی در ماهیچه ها یا نورون ها ایجاد شده است که باعث تکرر ادرار شده باشد یا خیر.

کیستوسکوپی: پزشک با کمک این آزمایش غیر تهاجمی می تواند فضای داخل مثانه و مجرای پیشاب را با کمک یک ابزار باریک که مجهز به چراغ است را مشاهده کند. به این وسیله، کیستوسکوپ گفته می شود.

آزمایش های عصب شناختی: از جمله این آزمایش ها می توان به اورودینامیک، تصویر برداری، EEG و EMG اشاره کرد. پزشک با توجه به نتایج این آزمایش ها می تواند وجود هر نوع اختلال عصبی را تشخیص دهد.

درمان های خانگی برای تکرر ادرار

چنانچه تکرر ادرار در نتیجه شرایط پزشکی نهفته که نیاز به درمان داشته باشند، نباشد، برای درمان دستشویی رفتن زیاد فرد با انجام چندین کار می تواند این شرایط را بهتر کند:

آموزش مثانه: شیوه ای موثر برای درمان سندرم مثانه بیش فعال. در این تمرین باید سعی کنید که ادرار را برای مدت زمان بیشتری نگه دارید. این تمرین را باید برای مدت حدود 12 هفته انجام دهید تا مثانه برای مدت زمان بیشتری بتواند ادرار را نگه داشته و تکرر ادرار درمان شود.

حرکات ورزشی کگل: در این حرکات ورزشی، ماهیچه های کف لگن را منقبض و آزاد می کنید. برای شروع و قطع جریان ادرار از ماهیچه کمک گرفته می شود و با سفت کردن این ماهیچه ها، کنترل بر مثانه افزایش یافته و نیاز فوری و تکرر ادرار هم از بین می رود. ماهیچه ها را برای مدت 3 ثانیه منقبض کرده و استراحت دهید؛ دوباره این کار را تکرار کرده و هر بار بین 10 تا 15 بار امتحان کنید. از آن جایی که اگر این تمرین ها به درستی انجام شوند، حداکثر بازدهی را دارند، باید حداقل سه بار در روز انجام شوند.

بازبینی رژیم غذایی: مصرف خوراکی هایی که مثانه را اذیت کرده و نقش داروهای ادرار آور را ایفا می کنند را برای خود قدغن کنید؛ خوراکی هایی مانند:

  • کافئین
  • مشروبات الکلی
  • نوشیدنی های کربونات دار
  • شیرین کننده های غیر طبیعی
  • محصولات تهیه شده از گوجه فرنگی
  • شکلات و خوراکی های ادویه دار.

میزان فیبر موجود در رژیم غذایی را افزایش دهید زیرا در نتیجه یبوست، علائم و نشانه های ناشی از سندرم مثانه بیش فعال بدتر می شوند.

میزان مصرف مایعات را زیر نظر داشته باشید: به منظور پیشگیری از یبوست باید به مقدار کافی آب بنوشید. شب ها 4 تا 5 ساعت قبل از زمان خواب آب نخورید تا شب ها مجبور به تخلیه ادرار نشده یا حداقل دفعات آن کمتر شود {اگر ممکن است}.

درمان پزشکی تکرر ادرار

درمان پزشکی تکرر ادرار

شیوه های درمان تکرر ادرار به عامل اصلی به وجود آورنده بستگی دارد. برای درمان سریع تکرر ادرار به موارد زیر توجه کنید و سریع برای درمان آنها اقدام کنید:

عفونت مجرای ادراری. پزشک برای درمان این نوع عفونت، داروهای آنتی بیوتیک تجویز می کند و در عین حال فرد نیز باید آب زیاد بنوشد.

دیابت. زمانی که میزان قند خون بسیار زیاد می شود، تکرر ادرار اغلب یکی از اولین نشانه های آن است. تکرر ادرار در افراد دیابتی را باید با کنترل میزان قند خون درمان کرد.

مصرف داروهای ادرار آور. درباره مصرف داروهای ادرار آور در صبح ها یا کم کردن دفعات مصرف، با پزشک صحبت کنید. با این کار، دیگر شب ها کمتر مجبور به تخلیه مثانه می شوید.

مشکلات پروستات. پزشک متخصص اورولوژی مسئول درمان مشکلات پروستات است. دو نوع دارو برای درمان پروستات بزرگ شده تجویز می شود که شامل 5ARIs و مسدود کننده های آلفا می شود. با مصرف داروهای 5ARIs {مهار کننده های 5 الفا ردوکتاز} میزان هورمون هایی که باعث رشد پروستات می شوند، کاهش پیدا می کند. با مصرف مسدود کننده های آلفا نیز سلول های ماهیچه ای، از جمله در قسمت مثانه، آرام می شوند. گاهی اوقات نیز با عمل جراحی می توان مشکلات پروستات را برطرف کرد.

بارداری. مشکلاتی که در دوران بارداری وجود دارد، باید تکرر ادرار را هم اضافه کنیم. در این دوران، کار زیادی از دست مان برای کم کردن تکرر ادرار بر نمی آید؛ علی الخصوص در روزهای پایانی بارداری. البته با کم کردن میزان مصرف مواد ادرار آور که حاوی کافئین هستند مانند چای، نوشابه های گازدار یا کافئین هم می توان این مشکل را برطرف کرد. البته نباید میزان کلی مصرف مایعات را کم کنید زیرا حفظ آب بدن در این مدت بسیار اهمیت دارد. تا می توانید در طول روز مواد نوشیدنی مصرف کنید تا شب ها از خواب بیدار نشوید و موقع دستشویی رفتن هم مثانه کاملا تخلیه می شود.

بی اختیاری استرس. برای درمان این عارضه باید داروهایی برای کم کردن وزن و ترک سیگار مصرف کنید. انجام حرکات ورزشی مخصوص ماهیچه های کف لگن، تحریک کف لگن، پس خوراند زیستی {بیوفیدبک}، درمان به شیوه انرژی رادیو فرکانس، مصرف استروژن موضعی و در موارد حاد، انجام عمل جراحی، در بی اختیاری ادرار ناشی از استرس تاثیر گذار هستند.

سندرم مثانه دردناک. معمولا درمان این عارضه تنها از عهده پزشک اولوژی برمی آید. این عارضه با تجویز داروهایی مانند پنتوسان پلی سولفات سدیم {Elmiron}، قرص های ضد افسردگی تری سیسلیک، داروهای مسکن یا آنتی هیستامین ها درمان می شود. در موارد ضروری نیز باید عمل جراحی صورت بگیرد.

سکته یا دیگر بیماری های عصب شناختی. بسته به عامل موثر در تکرر ادرار، با مصرف دارو یا رفتار درمانی، مانند شیوه اموزش مثانه، می توان این عارضه را درمان کرد.

سرطان مثانه. پزشک اورولوژی مسئول درمان سرطان مثانه است و او با انجام عمل جراحی، شیمی درمانی و رادیو درمانی این عارضه را برطرف می کند.

مالتیپل اسکروسیز. با تغییر در رژیم غذایی، کم کردن میزان مصرف مایعات تا چندین ساعت قبل از خواب، آموزش مثانه، مصرف دارو، تخلیه برنامه ریزی شده مثانه، شیوه درمانی ماهیچه کف لگن، تحریک جلدی عصب تیبیال {PTNS}، Intermittent self catheterization {ISC} و دیگر شیوه های جراحی، می توان تکرر ادرار ناشی از MS را درمان کرد.

سندرم مثانه بیش فعال. اولین شیوه ای که برای درمان این عارضه توصیه می شود، آموزش مثانه است. البته با تجویز داروهایی مثل تولترودین (Detrol LA)، اوکسی بوتینین دهانی (Ditropan)، داریفناسین (Enablex)، اکسی بوتینین (Oxytrol)، تراسپیوم (Sanctura XR)، سولیفناسین (VESIcare)، میرابگرون (Myrbetriq) یا بوتولینوم توکسین (Botox) نیز می توان این عارضه را درمان کرد. گاهی اوقات از شیوه های درمانی تحریک عصب ها استفاده می کنند که تحریک جلدی عصب تیبیال (PTNS) و تحریک عصب ساکرال (SNS) از جمله این روش ها محسوب می شوند.

شیرین کننده های غیر طبیعی، مشروبات الکلی، کافئین و دیگر مواد خوراکی. به طور کلی باید از خوردن مواد خوراکی و نوشیدنی هایی که مثانه را اذیت کرده و مانند داروهای ادرار آور عمل می کنند، خودداری کنید.

مراقبت های پس از درمان تکرر ادرار

  • پزشک یا متخصص اورولوژی باید مشکلاتی که همچنان با تکرر ادرار همراه هستند را زیر نظر داشته باشند.
  • چنانچه دارویی تجویز شد، طبق دستور العمل پزشک مصرف شود.
  • هر گونه عارضه جانبی یا مشکل ناشی از مصرف داروهای تجویز شده را با پزشک در میان بگذارید.
  • از تمام دستور العمل های پزشک پیروی کنید؛ آموزش مثانه، تغییر در رژیم غذایی یا ایجاد تغییرات رفتاری دیگر.

آیا پیشگیری از تکرر ادرار امکان پذیر است؟

از آن جایی که تکرر ادرار در نتیجه عوامل زیادی ایجاد می شود، هیچ راهکار مشخص و قطعی برای پیشگیری از بروز این عارضه وجود ندارد.

داشتن رژیم غذایی متعادل و عدم مصرف فراوان مایعات و خوراکی هایی که مانند داروهای ادرار آور عمل می کنند، در کم کردن تکرر ادرار نقش مثبت دارد.

انجام حرکات ورزشی کگل به تقویت ماهیچه های کف لگن و کم کردن تکرر ادرار کمک می کند.

اگر هر گونه علامت نگران کننده ای در خود مشاهده کردید، هر چه سریع تر آن را به پزشک اطلاع دهید تا درمان زود انجام شده یا علائم موجود بدتر نشوند.

سوالات متداول:

آیا درمان تکرر ادرار با عسل امکان پذیر است؟

عسل جزء خوراکی های گرمی است. متخصصان طب سنتی بر این باور هستند که تکرر ادرار یک مشکل ناشی از سردی است و برای درمان تکرر ادرار عسل و سیاه دانه را پیشنهاد می کنند. شما میتوانید این دو ماده را باهم ترکیب کرده و روزی 3 بار همراه با آب جوش مصرف کنید و نتیجه را بسنجید.

آیا درمان تکرر ادرار با اسفند امکان پذیر است؟

اسپند نیز یک داروی پیشنهاد شده از سوی پزشکان طب سنتی می باشد. کپسول این ماده برای تکرر ادرار و کسانی که مشکلات پروستات دارند بسیار مفید خواهد بود.

آیا داروی گیاهی برای تکرر ادرار و سوزش ادرار وجود دارد؟

متخصصان طب سنتی استفاده از پودر دارچین، آب آلوئه ورا، دانه شنبلیله، ماست، انگور فرنگی و سرکه سیب را پیشنهاد می کنند که در طب سنتی رواج دارد نه پزشکی!

پیش بینی تکرر ادرار

  • تکرر ادرار در نتیجه شرایط موقت یا قابل درمان به وجود می آید.
  • اگر دلیل اصلی تکرر ادرار درمان شود، علائم و نشانه ها یا کم تر شده یا از بین می روند.